Stres w pracy liderki. Co dzieje się w ciele i jak sobie z nim radzić w ciągu dnia

Znasz ten dzień. Rano decyzja o budżecie, potem rozmowa z kimś z zespołu, potem „szybkie pytanie” od przełożonego, potem kolejna decyzja. Nic z tego nie jest dramatem. Dramatu nie ma, a o piętnastej szczęka jest zaciśnięta, ramiona przy uszach, a Ty nie pamiętasz, kiedy ostatni raz wstałaś od biurka. To jest przykład wymyślony, ale pewnie go znasz.

Na Instagramie piszę o tym, że decyzje zapadają cały dzień, między spotkaniami, a nie w jednym wielkim momencie. Tu rozwinę, co wtedy dzieje się w ciele i co można zrobić małego, bez rewolucji w kalendarzu.

Skąd wiem, że to stres, a nie po prostu ciężki dzień?

WHO opisuje stres jako stan niepokoju lub napięcia psychicznego wywołany trudną sytuacją. Dodaje, że to naturalna reakcja człowieka, która skłania do zajęcia się wyzwaniami, i że odrobina stresu pomaga w codziennych zadaniach. Nie zaczynam więc od hasła „stres jest zły”. W roli liderki bywa częścią dnia i paliwem.

Ważniejsze jest pytanie, czy napięcie ma gdzie zejść. Brytyjska służba zdrowia NHS wymienia wśród sygnałów stresu między innymi napięcie lub ból mięśni, bóle głowy, szybsze bicie serca, trudność w koncentracji, kłopot z podejmowaniem decyzji i drażliwość. To sygnały, nie dowody. Każdy z nich może mieć inne przyczyny, także medyczne, więc sama ich nie oceniaj.

Co robi ciało, kiedy decyzje zapadają cały dzień?

U kobiet, z którymi pracuję, najczęściej słyszę o ciężarze na barkach, napięciu w karku, ścisku w klatce, zaciśniętej szczęce. Zwykle pojawiają się, zanim padnie pierwsze zdanie na spotkaniu. Czasem ciało wie wcześniej niż głowa.

Mam na to prosty sposób rozpoznawania: trzy małe sygnały, które sprawdzam, kiedy dzień się ciągnie. Gdzie jest szczęka. Gdzie są ramiona. Czy w ostatniej godzinie wstałam z krzesła. Brzmi banalnie, ale to właśnie te rzeczy uciekają jako pierwsze, bo cała uwaga jest w ekranie.

Pytanie „co dzieje się w ciele” nie służy do tego, żeby od razu coś naprawiać. Służy temu, żeby wiedzieć, gdzie jesteś. Dopiero stąd widać, po co sięgnąć.

Co mogę zrobić w ciągu dnia: ciało, głowa, rozmowa

Porządkuję to na trzy poziomy. Nie trzeba wszystkich naraz. Wystarczy ten, który w danej chwili jest najbliżej.

Poziom pierwszy: ciało

Najmniejszy ruch, jaki działa u mnie i u kobiet, z którymi pracuję: zmienić pozycję. Wstać, przejść do okna, rozprostować plecy, rozluźnić szczękę i zobaczyć, czy ramiona zeszły. Nie chodzi o ćwiczenie, tylko o sygnał dla ciała, że nie musi już trzymać gotowości. Ćwiczenia oddechowe, które ułatwiają wracanie do spokoju, opisałam w tekście o układzie nerwowym, więc tu ich nie powtarzam. O tym, gdzie w ciele czuje się poszczególne emocje, piszę w tekście o emocjach w ciele.

Poziom drugi: głowa

Kiedy w głowie robi się gęsto, pomaga rozdzielić dwie rzeczy: co się faktycznie wydarzyło i co o tym myślę. „Dostałam trzy prośby w godzinę” to fakt. „Nikt nie widzi, ile na mnie spada” to już opowieść. Obie bywają prawdziwe, ale ciało często reaguje na jedną inaczej niż na drugą. Gdy brakuje słów na to, co czujesz, pomaga lista potrzeb i uczuć. A jeśli wieczorem nie masz już siły niczego wybierać, o tym piszę w tekście o zmęczeniu decyzyjnym.

Poziom trzeci: rozmowa

Ten poziom łatwo pominąć, bo liderka często jest tą, która słucha. Czasem pomaga powiedzieć na głos, co się dzieje, jednej zaufanej osobie albo prostym zdaniem w pracy: „Potrzebuję pięciu minut, żeby odpowiedzieć na to dobrze”. To nie słabość, to jasna informacja o tym, czego potrzebujesz. O mówieniu o potrzebach w pracy piszę w tekście o komunikacji bez przemocy w pracy, a o napięciach w zespole w tekście o konflikcie w zespole.

Czy małe przerwy między spotkaniami coś zmieniają?

Jest o tym badanie, ale uczciwie trzeba powiedzieć, jak duże. Zespół Microsoftu w marcu 2021 roku zbadał 14 osób z czepkami EEG podczas spotkań wideo. Każda uczestniczyła w dwóch sesjach: raz w czterech półgodzinnych spotkaniach pod rząd, raz z dziesięciominutowymi przerwami wypełnionymi medytacją. Fale beta, które badacze wiązali ze stresem, rosły w trakcie spotkań bez przerw, a przy przerwach utrzymywały się na stałym poziomie. Bez przerw skoki pojawiały się na styku spotkań.

To bardzo mała próba, badanie zrobiła firma, która sama sprzedaje oprogramowanie do spotkań, a przerwą była medytacja, nie zwykłe wstanie od biurka. Traktuję je więc jako ilustrację, a nie dowód. Zgadza się jednak z tym, co widzę w praktyce: kiedy między jednym a drugim spotkaniem nie ma ani minuty, napięcie z pierwszego wchodzi do drugiego.

Przykład wymyślony, żeby pokazać, jak to może wyglądać. Liderka ma cztery spotkania z rzędu. Przed drugim wstaje na minutę i rozluźnia szczękę. Przed trzecim zapisuje jedno zdanie: „Co dokładnie chcę z tego wyjść?”. Przed czwartym mówi koledze: „Daj mi pięć minut, wracam”. Żadna z tych rzeczy nie zmienia kalendarza, a każda daje chwilę, w której to Ty, a nie pośpiech, decydujesz, co dalej.

Czego ten tekst nie robi

Nie opisuje wypalenia. To osobny temat, który omawiam w tekście o wypaleniu zawodowym w roli liderki: tam jest definicja WHO i trzy wymiary. Tu chodzi o zwykły, bieżący stres w zwykłym dniu. Nie zastępuje też lekarza ani psychoterapeuty. Jeśli napięcie utrzymuje się, zaburza sen albo funkcjonowanie, albo coś w ciele Cię niepokoi, porozmawiaj z lekarzem rodzinnym. Nie jestem terapeutką ani psycholożką.

Pracuję tam, gdzie kończą się słowa, a zaczyna ciało. Do zdejmowania napięcia używam między innymi EFT, czyli opukiwania punktów na twarzy i ciele według określonego protokołu. Nie obiecuję konkretnego skutku, sprawdzamy w ciele, co się zmieniło.

Pytania

Jak radzić sobie ze stresem w pracy w ciągu dnia?

Zacząć od zauważenia sygnału, zanim urośnie, a potem sięgnąć po małą rzecz na jednym z trzech poziomów: ciało (zmiana pozycji, wstanie), głowa (nazwanie, co dokładnie cisnie) albo rozmowa (powiedzenie komuś, czego potrzebujesz). U mnie i u kobiet, z którymi pracuję, zwykle pomagają krótkie, powtarzalne przerwy między spotkaniami, a nie dopiero jedna duża po całym tygodniu. To doświadczenie z praktyki, nie wynik badania.

Jakie są objawy stresu w pracy?

Według brytyjskiej służby zdrowia NHS to między innymi napięcie lub ból mięśni, bóle głowy, szybsze bicie serca, trudność w koncentracji, kłopot z podejmowaniem decyzji, drażliwość i problemy ze snem. Każdy z tych sygnałów może mieć też inne, w tym medyczne przyczyny, więc jeśli się utrzymują, warto porozmawiać z lekarzem.

Czy stres w pracy jest zawsze zły?

Nie. Światowa Organizacja Zdrowia pisze, że stres to naturalna reakcja człowieka, która skłania do zajęcia się wyzwaniami, i że odrobina stresu pomaga w codziennych zadaniach. Trudność zaczyna się, gdy napięcie nie ma kiedy zejść.

Czym stres w pracy różni się od wypalenia?

Stres to bieżąca reakcja na trudną sytuację, a wypalenie według WHO to zespół wynikający z przewlekłego stresu w pracy, z którym nie udało się skutecznie poradzić. Ten tekst dotyczy zwykłego dnia pracy, o wypaleniu piszę osobno.