Język żyrafy nie jest tylko dla dzieci. Jak brzmi w pracy

Wiele kobiet słyszy o języku żyrafy po raz pierwszy od dziecka: z przedszkola wraca rysunek żyrafy i szakala, a na zebraniu pani mówi, że „uczymy się mówić językiem żyrafy”. Brzmi uroczo i trochę dziecinnie.

Tymczasem tego samego pomysłu uczą się na uczelniach dorośli ludzie. Na Uniwersytecie Wrocławskim można na przykład zapisać się na warsztat o komunikacji empatycznej opartej na porozumieniu bez przemocy Marshalla Rosenberga. I to właśnie w pracy ta metafora pokazuje najwięcej.

Język żyrafy i szakala: skąd się wzięły

Obie postacie pochodzą od Marshalla Rosenberga, twórcy porozumienia bez przemocy, czyli NVC. Żyrafa jest jego symbolem. Organizacja, którą założył, tłumaczy to tak: żyrafa ma jedno z największych serc wśród zwierząt, więc oznacza mówienie i słuchanie z empatią. W popularnych wyjaśnieniach dodaje się jeszcze, że żyrafa je liście akacji między kolcami i nie robi sobie przy tym krzywdy, więc symbolicznie potrafi poruszać się w ciernistych rozmowach.

Szakal to drugi biegun: język ocen, etykiet, „powinnaś” i „zawsze”. Nie jest zły z natury. Jest szybki. Odpowiada pierwszy, zanim zdążysz pomyśleć.

Ciernista rozmowa to chyba najlepsze określenie, jakie znam, na połowę spotkań w kalendarzu liderki.

Szakal w biurze

Szakala w pracy rozpoznasz po tym, że mówi o ludziach, a nie o tym, co się wydarzyło:

• „On jest nieogarnięty.”
• „Ona zawsze robi problem.”
• „Ten zespół nie umie się komunikować.”
• „Powinni się domyślić.”

Każde z tych zdań ma w sobie coś prawdziwego. Ktoś coś zrobił albo czegoś nie zrobił, i to Cię kosztowało. Tylko że w formie szakala druga strona słyszy wyrok, a na wyrok odpowiada się obroną. Rozmowa robi się o tym, kto ma rację, a nie o tym, co dalej.

Szakal, który mówi do Ciebie

Jest też szakal, o którym mówi się rzadziej: ten, który mówi do Ciebie samej. „Powinnaś to już umieć.” „Inne dają radę.” „Znowu przesadziłaś na tym spotkaniu.”

U wielu z nas jest najgłośniejszy wieczorem, kiedy dzień się skończył, a ciało jeszcze nie. Ten głos często ma dobre intencje: chce, żebyś była dobra w tym, co robisz. Tylko mówi językiem, który zamiast porządkować, dokłada napięcia.

Żyrafa w rozmowie ze sobą pyta inaczej: co się wydarzyło, co teraz czuję, czego potrzebuję. „Na spotkaniu powiedziałam więcej, niż planowałam. Jest mi niezręcznie. Potrzebuję spokojnie to przemyśleć i jutro wrócić do tematu.” To nie jest pobłażanie sobie. To jest powrót do jasności w głowie.

Jak brzmi żyrafa w pracy

Kilka przykładów obok siebie. To przykładowe zdania, w prawdziwej rozmowie brzmią po Twojemu.

Szakal	Żyrafa
„Jesteś nieodpowiedzialny.”	„Raport miał być we wtorek, przyszedł w piątek. Martwię się, bo potrzebuję móc to zaplanować. Czy dasz znać wcześniej, jeśli termin się przesunie?”
„Ona zawsze robi problem.”	„Na ostatnich dwóch spotkaniach zgłaszałaś zastrzeżenia na sam koniec. Zależy mi, żeby je usłyszeć. Czy możemy umówić się, że mówisz o nich na początku?”
„Nie da się z tobą rozmawiać.”	„Widzę, że oboje się nakręcamy. Potrzebuję chwili. Wróćmy do tego o 15:00.”
„Powinnaś była to przewidzieć.” (do siebie)	„Nie przewidziałam tego. Jestem zła. Potrzebuję wyciągnąć z tego wniosek i odpuścić resztę.”

Za każdym zdaniem żyrafy stoją te same cztery kroki: co się wydarzyło, co czuję, czego potrzebuję, o co proszę. Szerzej i z przykładami z zespołu i z szefem piszę o tym w tekście o komunikacji bez przemocy w pracy. Słowa na uczucia i potrzeby są na liście potrzeb i uczuć. Do rozmowy z zespołem przydaje się też aktywne słuchanie, o którym piszę osobno.

Czy żyrafa to po prostu „miła”?

Nie. To najczęstsze nieporozumienie i pewnie przez nie metafora trafia do przedszkola, a nie na zebranie zarządu.

Żyrafa mówi wprost. Mówi „nie”, stawia granicę, prosi o zmianę. Różnica polega na tym, że nie dokłada do tego wyroku o drugim człowieku. Trudno pokłócić się z kimś, kto mówi „potrzebuję wiedzieć dzień wcześniej”.

I jeszcze jedno. W chwili, gdy szczęka się zaciska, a w twarzy robi się gorąco, szakal odzywa się pierwszy. Taka jest natura szybkiej reakcji. Dlatego w mojej pracy zaczynam od ciała, często od opukiwania EFT, a dopiero potem od słów. Ze spokojniejszego ciała łatwiej o język żyrafy.

Jeśli chcesz popracować nad jedną konkretną rozmową, zajrzyj na stronę o komunikacji empatycznej.

Granice w pracy i jak powiedzieć „nie”

Granica w języku żyrafy nie jest murem. To informacja o tym, co jest dla Ciebie możliwe i na jakich warunkach. „Nie” brzmi twardo głównie wtedy, kiedy stoi samo. Kiedy ma obok siebie potrzebę i propozycję, robi się z niego rozmowa.

Szakal ma do wyboru dwie wersje. Jedna to „Znowu mam wszystko robić sama?”, wypowiedziane o wiele za późno. Druga to „Jasne, nie ma problemu”, po którym nie ma spokoju ani w głowie, ani w kalendarzu. Żyrafa mówi spokojniej: „W tym tygodniu mam dwa terminy, w czwartek i w piątek. Tej prośby nie wezmę. Mogę ją przejąć od poniedziałku albo wskazać, kto ma przestrzeń”.

W takim zdaniu są zwykle trzy elementy: jak jest teraz, czego nie zrobisz i co możesz zamiast. Nie ma w nim tłumaczenia się ani obrażenia. Ma za to jedną rzecz, której szakal nie lubi: nie zakłada, że druga osoba musi być zadowolona. Granica nie jest prośbą o aprobatę.

Kiedy „nie” długo zostaje w gardle, ciało często zapisuje to wcześniej niż głowa: barki wyżej, szczęka zaciśnięta, wieczorem rozmowa odtwarza się od nowa. Warto to zauważyć, zanim padnie kolejne „dobrze, jakoś to zmieszczę”. Jak brzmi „nie” w konkretnych sytuacjach, możesz zobaczyć w przykładach w tekście o komunikacji bez przemocy w pracy. A kiedy to szakal mówi do Ciebie, pomaga autoempatia.

Pytania

Co to jest język żyrafy i szakala?

To metafora Marshalla Rosenberga, twórcy porozumienia bez przemocy (NVC). Język żyrafy to mówienie o tym, co się wydarzyło, co czuję, czego potrzebuję i o co proszę, bez ocen drugiej osoby. Jego przeciwieństwem jest język szakala: oceny, etykiety, „powinnaś”.

Co to jest język żyrafy?

To metafora Marshalla Rosenberga, twórcy porozumienia bez przemocy (NVC). Język żyrafy to mówienie o tym, co się wydarzyło, co czuję, czego potrzebuję i o co proszę, bez ocen drugiej osoby. Jego przeciwieństwem jest język szakala: oceny, etykiety, „powinnaś”.

Czy język żyrafy jest tylko dla dzieci?

Nie. W wielu przedszkolach uczy się go przez zabawę, ale tego samego sposobu mówienia uczą się dorośli, na uczelniach i w pracy. Najwięcej zmienia tam, gdzie rozmowy są trudne.

Jakie są przykłady języka żyrafy?

„Raport przyszedł w piątek, a miał być we wtorek. Martwię się, bo potrzebuję móc to zaplanować. Czy dasz znać wcześniej?” zamiast „Jesteś nieodpowiedzialny”. Więcej przykładów jest w tabeli wyżej.

Jak powiedzieć „nie” w pracy?

Opisz, jak jest u Ciebie teraz, powiedz wprost, czego nie zrobisz, i zaproponuj, co możesz zamiast, jeśli chcesz. Na przykład: „W tym tygodniu mam dwa terminy, tej prośby nie wezmę, mogę ją przejąć od poniedziałku”. Bez przepraszania na wejściu i bez długiego tłumaczenia.

Jak stawiać granice w pracy?

Granica to informacja o tym, co jest dla Ciebie możliwe i na jakich warunkach, powiedziana wtedy, kiedy jeszcze nie ma w Tobie żalu. Im wcześniej padnie, tym łatwiej ją powiedzieć spokojnie. Druga osoba nie musi się z nią zgadzać, żeby ją usłyszeć.